του Γιάννου Ευπραξιάδη

Ακούω για post-truth, fake news, alternative facts, βλέπω "καταρρίψεις" και "επιβεβαιώσεις" του ενός hoax από το άλλο, βλέπω γνώμες που παρουσιάζονται ως γεγονότα και αντικρουόμενες "ειδήσεις" προς κατανάλωση και τέρψη κάθε ακροατηρίου. Οι ειδήσεις έχουν γίνει σαν τα τσιπς: Σε μερικούς αρέσουν τα πατατάκια με τη ρίγανη, σε άλλους με αλατοπίπερο. Έτσι, ο καθένας έχει τις "ειδήσεις" που προτιμά και ζει στην ιδιωτική του κοσμάρα πιστεύοντας και διαδίδοντας ό,τι του φαίνεται επιφανειακά πιθανό και συμβατό με τις προκαταλήψεις του και τα φυτευμένα σκουπίδια που κουβαλάει στο μυαλό του.

Πάω και εγώ μερικούς αιώνες πίσω, σε ένα χαμένο κόσμο που με συνεπαίρνει:
Μελετώ ένα σπάραγμα από χαμένο έργο κάποιου Στωικού (ίσως του Χρυσίππου αλλά δεν είναι σίγουρο), το οποίο βρέθηκε στον πάπυρο 1020, της λεγόμενης βίλας των παπύρων του Ερκολάνου, μια πόλη που καταστράφηκε από την ίδια έκρηξη του Βεζούβιου που κατέστρεψε την Πομπηία και θάφτηκε μες στην τέφρα που μετέφεραν οι πυροκλαστικές ροές του ηφαιστείου. Η φιλολογική αποκατάσταση του κειμένου από τον von Arnim είναι στην πρώτη φωτογραφία (SVF II.131). Βρήκα και την ψηφιοποιημένη εικόνα του παπύρου από το imaging papyri project (είναι στη δεύτερη φωτογραφία).

 

Το κείμενο αναφέρει δυο από τις αρετές που κατά τους Στωικούς είναι αναγκαίες στη διαλεκτική, την Απροπτωσία και την Ανεικαιότητα. Στον Διογένη Λαέρτιο σώζονται οι ορισμοί τους:
ΑΠΡΟΠΤΩΣΙΑ: "ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΟΥ ΠΟΤΕ ΔΕΙ ΣΥΓΚΑΤΑΤΙΘΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΜΗ", δηλαδή η γνώση του πότε πρέπει να δίνεται η συγκατάθεση του νου σε μια εντύπωση και πότε όχι. Aπρόπτωτος είναι ο άνθρωπος που δεν είναι προπετής, που σκέπτεται πριν αποφανθεί για κάτι.
ΑΝΕΙΚΑΙΟΤΗΣ: ΙΣΧΥΡΟΣ ΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΙΚΟΣ, ΩΣΤΕ ΜΗ ΕΝΔΙΔΟΝΑΙ ΑΥΤΩι. = Ισχυρή λογική αντιμετώπιση του πιθανού για να μην ενδίδουμε σε αυτό. Είναι η αρετή αυτών που είναι διανοητικά προσεκτικοί και δεν ακολουθούν αβίαστα ό,τι τους φαίνεται πιθανό.

Παρακάτω γράφω αυτό που καταλαβαίνω από την πρώτη παράγραφο του κειμένου (δηλαδή την κολώνα κειμένου του παπύρου που εικονίζεται στη δεύτερη φωτογραφία).

"... τιμούμε την απροπτωσία και την ανεικαιότητα και ορθώς είμαστε καχύποπτοι και δύσπιστοι προς τα αντίθετά τους. Απροπτωσία είναι η διάθεση αυτού που δεν δίνει συγκατάθεση σε μιά εντύπωση πριν εκτιμηθεί καταληπτική (Σ.τ.Μ. καταληπτική φαντασία λένε την εντύπωση που δεν γίνεται να μην ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα) [...] που είναι ισχυρή στο ξεσκαρτάρισμα των εντυπώσεων και που δεν ενδίδει σε όσες δεν είναι καταληπτικές. Διότι ο απρόπτωτος δεν πρέπει να παρασύρεται από μη καταληπτική εντύπωση, πρέπει να είναι δυνατός στον έλεγχο των εντυπώσεων και να κυβερνά τις συγκαταθέσεις που δίνει, ώστε ..."

Ποιοι σήμερα τιμούν την Απροπτωσία και την Ανεικαιότητα; Ποιοι θαυμάζουν τους απρόπτωτους και τους διανοητικά προσεκτικούς ώστε να θέλουν να τους μιμηθούν; Και πώς να τους θαυμάσουν χωρίς να ξέρουν καν ποιες είναι οι αρετές τους; Στο σχολείο δεν διδάσκεται ούτε η φιλοσοφία ούτε η διαλεκτική· αντιθέτως τιμωρείται το κριτικό πνεύμα και ανταμείβεται η παπαγαλία. Δεν πρέπει να μας εκπλήττει που οι ψευδείς ειδήσεις του ενός γίνονται οι αληθείς ειδήσεις του άλλου. Οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα δεν έχουν αποκτήσει τα εφόδια για την αναζήτηση της αλήθειας, ακόμα κι αν έχουν την καλή θέληση να την αναζητήσουν.